Artikel van Iqbal Baraka, voorzitster van PEN Egypte

Iqbal Baraka, voorzitster van de Egyptische PEN, schreef het volgende artikel voor de in Cairo gevestigde krant Al Masry el Yom.

Het vermoorden van de vrije meningsuiting

Donderdag, 4 februari, 2011

De bestormers van het Al-Tahrirplein vorige woensdag waren geen burgers die voorstanders zijn van Mubarak, maar een handvol profiteurs van zijn macht, die kort voor het voetlicht kwamen terwijl ze de vrijheid genoten van het plunderen van de rijkdommen van de natie.

Het waren geen mensen die achter de President stonden om zijn ambt verder te zetten, maar bendes gekocht door het omvergeworpen regime en naar conflictgebieden gestuurd om voor hen de botsingen voor hun rekening te nemen.

Wie gaf hen de Molotovcocktails? Wie zette hen aan tot het vuren met echte kogels en het gebruiken van messen om burgers tegen te houden wiens enige fout was dat ze hun standpunt bekendmaakten en politieke hervormingen vroegen?

Op de bloedige woensdag was het Al-Tahrirplein de arena van een worsteling tussen twee slachtoffers: de ‘haves’, de gegoeden, die protesteren tegen de politieke onderdrukking, corruptie en chaos, en de ‘have nots’, de armen, die protesteren tegen de steeds groter wordende sociale kloof.

De oude Romeinen genoten ten tijde van de val van hun imperium van het gevecht tussen twee slaven die geen wrok tegen elkaar koesterden, maar die elkaar moesten doden, om zelf er niet het leven bij in te schieten.

De Egyptische regering overtuigde in het verleden de veiligheidssoldaten – die uit de verste plattelandsgebieden kwamen, zonder mogelijkheden van opleiding of werk en een goed leven – dat de communistische en linkse gevangenen aan hun zorgen toevertrouwd niet in Allah geloofden en er naar streefden de Islam uit te roeien. Bijgevolg sloegen, stampten en ketenden de soldaten enkele van de meest integere intellectuelen van het land.

In navolging van de Britse bezettingstheorie ‘Verdeel en heers’ verspreiden de volgelingen van het oude regime geruchten onder het gewone volk dat de mensen in de protestbeweging chaos en vernietiging over Egypte willen brengen.

Zij weten maar al te goed dat de jongeren op Al-Tahrirplein opkomen voor een Egypte zonder armoede, onwetendheid en onrechtvaardigheid.

In plaats van de handen in elkaar te slaan tegen de corrupte ambtenaren die gedurende drie decennia de rijkdom van het land plunderden, en rijke ondernemers en miljardair werden ... in plaats van te luisteren naar de eerlijke stemmen in de vreedzame betoging, luisterden ze naar de ophitsende woorden van diegenen die voordeel hebben bij het voortzetten van het status quo.

Ze hebben geld aangenomen om zelf arm te blijven, vernederd en voor altijd onwetend, en onder de leiding van een clique van de slippendragers van de ND-Partij herhaalden zij het scenario waarvoor ze getraind waren en waaraan ze deelnamen bij elke verkiezing: beledigingen, chaos en barbarij, onder voorbereide spandoeken en valse slogans die geen verband hielden met waar het werkelijk om ging en gaat.

Een plakkaat met ‘Ja, Moebarak’ dat via satelliet wereldwijd werd getoond, liet de wereld de brutale agressie tegen de Egyptische jongeren zien. Dit deed afbreuk aan het beeld van Mubarak en deed het aantal opposanten tegen zijn gehandhaafd leiderschap toenemen, nadat hij bewezen had dat hij de orde in zijn land niet kon handhaven.

Op een ander bord stond “Wij geven ons leven en onze ziel voor Moebarak”. Dat is niet langer een aanvaardbare leuze, omdat niemand zichzelf nog zou opofferen voor een president wiens ambtstermijn is verlopen. Duizenden jongeren mogen niet worden gedood of gekwetst een totalitair heerser.

Deze manifestanten gedroegen zich als de beer die met een steen zijn eigenaar doodt om hem tegen een vlieg te beschermen.

Agressie tegen wie protesteert en zorgvuldig een standpunt verwoordt is een aanslag op de basisbeginselen van de democratie. Inmiddels heeft de President zelf in twee toespraken de legitimiteit van de eisen erkend en beloofd die eisen ook in te willigen – ongetwijfeld een wijs en lovenswaardig standpunt.

De nieuwe minister van binnenlandse zaken, Mahmoud Wagdy, had de betogers moeten beschermen. Hij had wijze mensen uit de oppositie moeten vragen hen te overtuigen een einde te maken aan hun sit-in na een ontmoeting met Eerste Minister Ahmed Shafik, die een gesprek met hen had toegezegd.

Bovendien had men de zogenaamde ‘Pro-Moebarak’-mensen de toegang tot het plein moeten ontzeggen en hen naar andere locaties moeten leiden waar zij hadden kunnen betogen om hun mening te verkondigen. Dat is hun recht. Zij hebben echter niet het recht hun tegenstanders aan te vallen.

Wanneer zullen wij de beginselen van de democratie leren? Wanneer zullen de staatslieden van dit land zich herinneren dat de geschiedenis geen genade kent jegens despoten en wie ermee onder één hoedje speelt. Wanneer zullen zij inzien dat de toekomstige generaties hen zullen veroordelen voor de misdaden die zij de voorbije dertig jaar begingen dertig jaar, toen zij het monopolie van de macht hadden? Zij zullen boeten voor wat vorige woensdag gebeurde.

Wat sinds 25 januari gebeurde was een poging om de vrije meningsuiting te vermoorden.

Maar die zal nooit sterven, Inshallah.

Speech van Ingrid Vander Veken bij de overhandiging van het PEN-archief (Letterenhuis, 21/1/2011)

We geven de speech integraal weer omdat hij een mooi beeld geeft van de verscheidenheid van activiteiten van PEN Vlaanderen.


Beste vrienden, dames en heren,

Er zijn van die ogenblikken waarop er geen einde schijnt te komen aan afscheid nemen. Dit is er zo een en ik wist niet dat je daaraan zoveel voldoening en genoegen kon beleven. Ik herinner me een avond waarop ik met mijn moeder, gezeten op de grond voor onze oude boekenkast, familiefoto’s aan het sorteren was. Zo voelde ik me ook met dit PEN-archief.

Wat je niet in zo’n archief vindt. Verslagen van vergaderingen, krantenknipsels, beeld- en klankopnames. Brieven, interviews, persberichten.

19 september 2005
Aan de heer Karel De Gucht
Minister van Buitenlandse Zaken
Geachte heer minister,
Met grote verontrusting heeft de Vlaamse afdeling van de mondiale schrijversvereniging P.E.N. International kennis genomen van het bericht dat tegen de Turkse schrijver Örhan Pamuk in zijn land een rechtszaak wordt aangespannen.

19 januari 2007
PEN Vlaanderen reageert met afschuw en verslagenheid op de laffe moord op de Turkse auteur en journalist Hrant Dink, één van de drie schrijvers die de Vlaamse afdeling van PEN International vorig jaar geadopteerd had.

De feiten staan in je geheugen gebeiteld. Hoezeer steun aan bedreigde auteurs nodig is, heb je al die tijd geweten. Maar wat je haast was vergeten, is dat je PEN in 2001 vervoegde als secretaris en daarnaast een tijdlang de persrelaties behartigde. De Schrijversflat, die kwam er pas later bij.

Je komt in zo’n archief veel oude bekenden tegen.

Auteurs, die je als secretaris aanschreef met het oog op een of andere PEN-activiteit, en na afloop ook netjes bedankte.

15 maart 2006
Beste Bart, (Moeyaert, in dit geval)
PEN Vlaanderen stelt het erg op prijs dat je wil deelnemen aan de Honderdstedentocht, het eerste poëtisch rendez-vous van PEN Nederland en PEN Vlaanderen. Dat vindt, zoals eerder afgesproken, plaats op dinsdag 18 april om 20 u. in het Letterenhuis, Minderbroedersstraat 22, 2000 Antwerpen.

Je treft er je partners in crime. Al die mensen voor en achter de schermen op wie je zelden tevergeefs een beroep deed.

14 oktober 2002, aan Eric Antonis, schepen voor Cultuur
Geachte heer,
Dankzij de steun van de provincie, de stad en de universiteit Antwerpen kon PEN een belangrijk initiatief realiseren: de allereerste Schrijversflat in Vlaanderen. Wij willen u nogmaals danken voor uw medewerking en stellen het zeer op prijs dat u bij de opening op 6 november wil aanwezig zijn.

29 februari 2009, aan Cathy Berx, gouverneur
Geachte Mevrouw,
Namens PEN Vlaanderen danken wij u van harte voor het onthaal van James Cañón, de Colombiaanse auteur die bij ons te gast is.

En natuurlijk zijn er die gasten zelf van de PEN Schrijversflat. Ik heb ze geteld, het waren er net geen 75, en sommigen kwamen meer dan eens. Kampioen was Rodhan Al Galidi , de Iraakse dichter acht jaar in een Nederlands asielcentrum verbleef, zichzelf Nederlands leerde, publiceerde bij notoire uitgeverijen en optrad op literaire festivals, maar niet welkom was in Nederland. PEN Vlaanderen gaf hem onderdak, en hij liet ons naar eigen zeggen voor eeuwig in zijn hart wonen, met de woorden: hier ben ik voor het eerst als mens behandeld.

Er trekken, bij het doorploegen van dat archief, veel herinneringen aan je voorbij.

Hoe triviaal het soms was:
Onkosten:
29,7 €, lampen,
29,5 €, rolgordijn raam achterzijde
14, 52 € Spaans computerklavier
en na dat Spaans kwam er een Russisch, een cyrillisch, en ga zo maar door…

Of deze, van de poetsfirma:
Mevrouw, onze werkneemster heeft ons gisteren laten weten, dat er een ongelukje is gebeurd bij de schoonmaak. Blijkbaar is de spiegel van de badkamer stukgedaan. Uiteraard zijn wij hiervoor verzekerd en kan u ons laten weten… enz…

Hoe naar ook, soms. Vanwege de Technische dienst van de stadscampus, januari 2005.
Geachte, de Universiteit Antwerpen zal eerstdaags het pand Keizerstraat 53 te koop stellen. Dit houdt helaas ook in dat een einde dient te komen aan de overeenkomst tussen de UA en PEN betreffende het gebruik van het appartement dat als Schrijversflat werd ingericht.

En daar stonden we dan, op straat. Maar toch vooral hoe fantastisch het was, zodat je het triviale en het nare er maar bijnam

Liebe Ingrid, liebe Freunde, bewahrt die segensreiche Arbeitswohnung für Eure Gäste, die wie ich zu Euern Freunden und dauerhaften Botschaftern werden.
De Duitse dichter Richard Pietrass, februari 2005

Of deze, enkele jaren later, van de Argentijnse dichter en essayist Rodolfo Alonso.

Ik weet, en ik weet zeker dat we dat allemaal weten, dat de mooiste woorden moeten veranderen in daden, in feiten die de wereld en het leven verlichten. Precies dat gebeurt, als een wonderbaarlijke daad van leven, in de wijkplaats voor schrijvers van PEN Vlaanderen.

Maar wat je vooral beseft, beste vrienden, is hoe vlug de tijd vliedt. Meer dan tien jaar in kartonnen dozen. Ik heb ze naar hier gebracht met een luiwagentje, zoals het een echte werkmens past. Ik mag er niet aan denken wat ik zou versleurd hebben zonder internet. Een bestelwagentje vol, vermoed ik.

De voldoening daarbij ontleen ik aan wat is gerealiseerd is, het genoegen aan de goede handen waarin dat achterblijft. Het PEN-bestuur in die van een jonge ploeg die, aangevoerd door David van Reybrouck, vast van zich zal laten horen. De PEN Schrijversflat in die van mijn bekwame en gedreven opvolger Sven Peeters, die er niet bij is omdat hij net vader is geworden. Het PEN-archief, in die Leen van Dijck en haar medewerkers, in dit schitterende Letterenhuis.

Wat beslist bijdraagt tot mijn genoegen, is dat ik dit kan doen samen met mijn gewaardeerde collega’s Geert van Istendael en Suzanne Binnemans, die meteen bereid waren hier ook hun archief aan toe te voegen. En ik wil bij deze ook mijn man danken, die achter de schermen al die jaren voor onze gasten gekookt heeft, die opdraafde als hun computer het liet afweten, die elk van hen fotografeerde waar ze thuis hoorden: aan hun werktafel in de PEN-Schrijversflat.

Die foto’s vind je, met woorden van waardering erbij, in het PEN gastenboek. Het draagt de sporen van de tijd maar er is nog plaats, dus dat heb ik het niet bij me. Ik heb het doorgegeven aan Sven Peeters, erop rekenend dat het, samen met dit archief, zijn plaats zal vinden naar de te schrijven geschiedenis van PEN-Vlaanderen.

Beste Leen, ik overhandig je als pars pro toto deze oprichtingsakte van de PEN-Schrijversflat, die ik bij deze ook een beetje beschouw as de oprichtingsakte van het PEN-archief.

Ingrid Vander Veken
Letterenhuis, 21 januari 2011

Overhandiging PEN-archief aan het Letterenhuis

In het belang van de toekomst vindt PEN Vlaanderen dat het verleden bewaard moet blijven. Daarom schenken drie ontslagnemende bestuursleden, op de drempel van het nieuwe jaar en een nieuwe koers voor de vereniging, hun PEN-archief aan het Letterenhuis. De plechtige overhandiging aan conservator Leen Van Dijck vindt plaats op vrijdag 21 januari om 10.30 u. Tevens wordt dan het academische onderzoek naar het verleden van PEN aangekondigd.

Geert van Istendael was drie jaar voorzitter en werd zopas opgevolgd door David Van Reybrouck. Suzanne Binnemans was sedert 2000 penningmeester; haar taak wordt overgenomen door Xavier Roelens. Ingrid Vander Veken vervoegde het PEN-bestuur in 2001 als secretaris, zij was zowel beheerder van de PEN-Schrijversflat als vice-voorzitter. Sven Peeters neemt van haar het beheer van de PEN-Schrijversflat over, Jeroen Theunissen het vice-voorzitterschap.

De schenking aan het Letterenhuis geeft niet alleen een overzicht van het driejarig beleid van Geert van Istendael. Zij omvat zowel de officiële oprichtingsakten van de PEN-Schrijversflat en de correspondentie met auteurs die daar verbleven, als de financiële rapporten en de beleidsplannen van de voorbije tien jaar.

Wij zijn verheugd u te kunnen meedelen dat het departement letterkunde van de Universiteit Antwerpen onder leiding van Dr. Kevin Absilis onderzoek zal verrichten naar de rijke geschiedenis van PEN-Vlaanderen. U moet weten dat bv. ook nog Stijn Streuvels en Monika Van Paemel voorzitter van PEN zijn geweest.

U bent van harte welkom op deze korte plechtigheid in het Letterenhuis, Minderbroedersstraat 11, 2000 Antwerpen. Laat u wel weten of u aanwezig bent via Nadine.plehiers@stad.antwerpen.be.

David Van Reybrouck nieuwe voorzitter PEN Vlaanderen

Tijdens de jaarlijkse Algemene Statutaire Ledenvergadering werd David Van Reybrouck verkozen tot nieuwe voorzitter van PEN Vlaanderen. Hij volgt Geert van Istendael op die de voorbije jaren het gezicht was van onze vereniging. Samen met van Istendael verlieten ook Ingrid Vander Veken en Suzanne Binnemans het bestuur.

"PEN is dit jaar negentig jaar oud en de strijd voor vrijheid van meningsuiting is nog niet voorbij. We zullen moeten blijven vechten, niet alleen om te mogen zeggen wat we willen, maar om te mogen horen wat anderen willen zeggen. PEN is geen megafoon van het grote eigen gelijk, maar een klankkast voor dialoog." Tijdens zijn openingsrede liet David van Reybrouck er geen twijfel over bestaan: hij neemt het voorzitterschap heel ernstig.

In de eerste plaats wil hij PEN Vlaanderen meer zichtbaarheid te geven. Samen met Jeroen Theunissen (die hij vroeg om vice-voorzitter te worden) zal hij maandelijks een dreigbrief schrijven in het maandblad MO*, gericht aan figuren die hen sympathiek lijken, maar waarvan het engagement bij nader inzien toch een problematisch kantje blijkt te hebben, zoals Bono of Julian Assange. Bovendien wil hij dat PEN ook weegt op de Europese instellingen die op vlak van mensenrechten veel zeggingskracht hebben. Ten slotte wil hij de Antwerpse PEN-schrijversflat, die de voorbije jaren door Ingrid Vander Veken schitterend op de kaart werd gezet, verder laten uitgroeien als een vrijhaven voor vervolgde schrijvers.

Lees hier zijn interview terzake in De Morgen of beluister het gesprek op Radio 1. Ook berichtgeving op de redactie.be.

Geert van Istendael wordt dus opgevold door David Van Reybrouck, maar er zijn nog verschuivingen in het bestuur. Suzanne Binnemans was sedert 2000 penningmeester; haar taak wordt overgenomen door Xavier Roelens. Ingrid Vander Veken vervoegde het PEN-bestuur in 2001 als secretaris, zij was zowel beheerder van de PEN-Schrijversflat als vice-voorzitter. Sven Peeters neemt van haar het beheer van de PEN-Schrijversflat over, Jeroen Theunissen het vice-voorzitterschap.


Het huidige bestuur van PEN Vlaanderen: David Van Reybrouck, Jeroen Theunissen, Wim Geysen, Hilde Keteleer, Sven Peeters, Guy Posson, Xavier Roelens, Karel Sergen en Bart Van Loo.

Afscheid van Suzanne Binnemans, Ingrid Vander Veken en Geert van Istendael

Afgelopen zaterdag namen we afscheid van voorzitter Geert van Istendael en de bestuursleden Suzanne Binnemans en Ingrid Vander Veken. Op de statutaire ledenvergadering bracht bestuurslid Bart Van Loo hen hulde.

"Goede wijn behoeft geen krans, maar nu onze strijdmakkers, onze drie musketiers het veld van eer verlaten, mag dat niet onopgemerkt voorbijgaan. Zei ik daar drie musketiers? Dat is geen arrogante literaire knipoog noch een flauwe romantische reminiscentie: vadertje Dumas zou me niet tegenspreken wanneer ik stel dat Ingrid de levenslustige bonhomie van Porthos hoog in het vaandel draagt, dat Suzanne de vaderlijke eerlijkheid van Athos niet ongenegen is en dat Geert de listige intelligentie van Aramis incarneert. (...)

U kunt de volledige toespraak van Bart Van Loo hier lezen.