Nieuwe site en archief

Sinds april 2011 heeft PEN Vlaanderen een nieuwe website waarin de oude blogs en site zijn opgegaan. Bent u op zoek naar archiefmateriaal en blogberichten van voor 2011? Die vindt u op de volgende adressen:

• Algemeen PEN-nieuws voor april 2011: hieronder
• Schrijversflat-nieuws voor april 2011: hier.
• WIPC-nieuws voor april 2011: hier.

PEN Vlaanderen trekt met vervolgde auteurs naar Minister-President Kris Peeters

Donderdag 24 maart is PEN Vlaanderen samen met vier vervolgde auteurs te gast bij de Vlaamse Minister-President Kris Peeters. De auteurs zijn in Brussel in het kader van een belangrijke conferentie over vrijheid van meningsuiting. De Minister-President stond zelf op een persoonlijke ontmoeting met de schrijvers.

Het gaat om de vervolgde internetactiviste Naziha Réjiba uit Tunesië, de gerenommeerde schrijver Arthur Gakwandi uit Oeganda, de met de dood bedreigde journalist Déo Namujimbo uit Congo en de jonge, ophefmakende publicist Sreang Heng uit Cambodja. Hun reis- en verblijfkosten worden vergoed door het Departement internationaal Vlaanderen, waarvoor Kris Peeters bevoegd is.

David Van Reybrouck, voorzitter van PEN Vlaanderen, reageert tevreden: "Wij waarderen het zeer dat Vlaanderen tot op het hoogste niveau expliciet belang stelt in het lot van vervolgde schrijvers, niet alleen abstract en principieel, maar ook concreet en persoonlijk. Voor die vier auteurs is zo'n officiële blijk van betrokkenheid van onschatbare waarde."

PEN Vlaanderen is de Vlaamse afdeling van PEN International, de enige mondiale vereniging van schrijvers. Sinds 1921 zet de organisatie zich in voor de vrijheid van meningsuiting.

De delegatie bestaat verder uit John Ralston Saul, algemeen voorzitter van PEN International, en Marian Bodsford Fraser, voorzitter van het Writers in Prison Committee van PEN International.

Belangwekkende conferentie

Het bezoek kadert in de tweejaarlijkse conferentie van het Writers in Prison Committee dat van 25 tot 27 maart in Brussel doorgaat. Het Writers in Prison Committee is de waakhond van PEN International. Het bekommert zich wereldwijd om het lot van schrijvers in nood.

PEN Vlaanderen treedt op als gastheer van dit bijzondere internationale treffen. Het is de eerste maal dat de Vlaamse afdeling zo'n belangwekkende bijeenkomst organiseert. Er worden zo'n tweehonderd uit de hele wereld deelnemers verwacht.

De conferentie opent op vrijdagmorgen met een opmerkelijke keynote speech door Tienchi Liao, voorzitter van het Independent Chinese PEN Centre, over het groeiende volksprotest in China. Andere sprekers zijn de Russische cineast Andrei Nekrasov, de Belgische auteur Jeroen Theunissen en de Tunesische journaliste Naziha Réjiba. David Van Reybrouck modereert. De conferentie beklemtoont andermaal de rol van Brussel als stad waar schrijvers in nood hun toevlucht kunnen vinden. Al in de negentiende eeuw vonden opgejaagde auteurs en dwarsdenkers als Victor Hugo, Karl Marx en Multatuli onderdak in de Belgische hoofdstad.


Voor de pers zijn er drie mediamogelijkheden voorzien:
1. Persmoment in de ambtswoning van de Minister-President: donderdag 24 maart, 16.15 h, Hotel Errera, Koningstraat 14, Brussel

2. Openingssessie conferentie Writers in Prison Committee: vrijdag 25 maart, 9h30, KVS, Bol, Lakensestraat, Brussel.
Die dag zijn John Ralston Saul, algemeen voorzitter PEN International, Marian Botsford Fraser, hoofd Writers in Prison Committee en David Van Reybrouck, voorzitter van PEN Vlaanderen, beschikbaar voor interviews.

3. Mogelijkheid tot interviews:
-Tienchi Liao (China), voorzitster Independent Chinese PEN Centre, spreekt over het weggemoffelde maar stilaan massale volksprotest in China, over de Nobelprijs voor Liu Xiaobo, over mensenrechten in China
-Naziha Réjiba (Tunesië), journaliste, een van de scherpste critici van haar land, oprichtster van de online krant Kalima, jarenlang geïntimideerd door de Tunesische overheid, spreekt over de Arabische revolutie en de ontwikkelingen in Tunesië.
-Andrei Nekrasov (Rusland), dissident Russisch cineast, winnaar Oxfam/Novib/PEN Award 2011, regisseur van documentaires over de vergiftiging van Litvinenko en de Russische inval in Georgië. (ov)
-Déo Namujimbo (DRCongo), onafhankelijk Congolese journalist uit Bukavu, broer van de vermoorde Radio Okapi-reporter Didace Namujimbo, auteur van twee bijzonder scherpe boeken over het conflict in Oost-Congo, gevlucht naar Parijs na ernstige doodsbedreigingen.
-Arthur Gakwandi (Oeganda) schrijver en hoogleraar aan de Makarere University, de dynamische voorzitter van PEN Oeganda, een van de belangrijkste centra in subsaharisch Afrika. (ov)
-Sreang Heng (Cambodja), jong en ophefmakend publicist en professor filosofie aan Pannasastra University, secretaris van PEN Cambodia, het jongste PEN-centrum ter wereld: geen geringe stap oor het intellectuele leven in een land waar dertig jaar geleden de intelligentsia werden uitgeroeid. Heng doctoreerde in Amsterdam
- Parvin Ardalan (Iran/Malmö), vooraanstaande Iraanse schrijfster en feministe die zich actief inzet voor de mensenrechten. Olof Palme prize recipient 2008.
- Chenjerai Hove (Zimbabwe/Miami), bekend dichter, schrijver en journalist, gekend voor romans als Bones, Shadows, Ancestors, momenteel gastschrijver bij ICORN in Miami.
- Mana Neyestani (Iran/Parijs), gelauwerd cartoonist, belandde in de gevangenis in Iran, zag zich verplicht tot een ballingschap in Maleisië, waarna hij de eerste ICORN-gastschrijver in Parijs werd (februari 2011).
- Philo Ikonya (Kenya/Oslo), dichter, romancière die zich inzet voor de mensenrechten. In ballingschap sinds 2010, bestuurslid van PEN International.
- Easterine Iralu (Nagaland/Tromsö), dichter, romanschrijfster, feministe, in ballingschap sinds 2007.

Alle auteurs bedienen zich van het Engels en/of Frans. Info via Bart Van Loo, communicatieverantwoordelijke PEN Vlaanderen, 0474 26 23 43.

Tegen het verstikkende stof

Dit opiniestuk van PEN Vlaanderen-voorzitter David van Reybrouck verschijnt vandaag in De Standaard, samen met het gedicht van Liu Xiaobo.

Zondag wordt over de hele wereld het gedicht “Je wacht op mij met ’t stof” van de Chinese Nobelprijswinnaar voor de Vrede Liu Xiaobo voorgedragen. Het is een prachtig gedicht, maar dat is niet de reden. De reden is dat Liu in een Chinese gevangenis zit omdat hij op volstrekt geweldloze wijze gepleit had voor meer vrijheid, mensenrechten en democratie in zijn land. Iedereen herinnert zich het pijnlijke beeld van de lege stoel in Oslo afgelopen december, tijdens de ceremonie waarop Liu Xiaobo zijn Nobelprijs had moeten ontvangen. Het was driekwart eeuw geleden dat een laureaat zijn prijs niet mocht ophalen. De laatste keer was in 1936 toen Hitler de Duitse pacifist Carl von Ossietzky verhinderde om zijn prijs in ontvangst te nemen.
Morgen zal het gedicht van Liu Xiaobo te horen zijn in meer dan tachtig wereldsteden, van Sydney tot Istanbul, van Beiroet tot Reykjavik, van Praag tot Lagos. Het zal te horen zijn op de Sloveense radio. Het zal voorgedragen worden op Gorée, het beruchte historische slaveneiland voor de kust van Senegal. Het zal zelfs voorgedragen worden op een literatuurfestival in de Speciale Bestuurlijke Regio Hongkong. De actie geniet de steun van Nobelprijswinnaars zoals J.M. Coetzee, Nadine Gordimer, Elfriede Jelinek en Herta Muller.
Ook in Vlaanderen zullen Liu’s woorden weerklinken. Op verzoek van PEN Vlaanderen gaan tal van organisaties aandacht besteden aan het gedicht. Jeugdbewegingen, culturele organisaties en openbare bibliotheken zullen de verzen ten gehore brengen. Het zal voorgelezen worden in de schaduw van de koeltorens van Doel en tijdens de poëziedag in Beauvoorde. Het zal te lezen zijn in bibliotheken van de Westhoek tot Haspengouw. Het zal her en der gehoord worden bij scouts, gidsen, chiro’s en ksa’ers. Het zal weergalmen tijdens de misviering in het prachtige kerkje van Wulpen, bij Koksijde, en tijdens vieringen en bezinningen in enkele andere gebedshuizen.
Waarom? Omdat we tegen China zijn? Omdat we vrezen voor het Gele Gevaar? Nee, verre van. Maar simpelweg omdat zoiets niet kan. Omdat het tegen de menselijke waardigheid indruist wanneer je iemand opsluit omwille van zijn of haar vrije mening en vredelievend verzet. Daarom.
Begin januari werd ik voorzitter van PEN Vlaanderen, onze afdeling van de mondiale schrijversvereniging PEN International. Die vereniging bestaat dit jaar negentig jaar – helaas, zou ik bijna zeggen, want ze is nog steeds nodig – en kende in het verleden illustere voorzitters als Gyorgy Konrad, Heinrich Böll en Mario Vargas Llosa. Sinds mijn aantreden krijg ik met de regelmaat van de klok mails vanuit het hoofdkwartier in Londen over wat er met schrijvers, denkers en journalisten over de wereldbol gebeurt. Beklemmende mails. Niet eens per maand, niet eens per week, maar meermaals per week. Een greep uit de treurige oogst van de afgelopen dagen: in Syrië kreeg een journalist anderhalf jaar gevangenis omwille van een artikel over de banden van zijn land met Iran, in Bahrein werd een wetenschapper en mensenrechtenactivist gearresteerd omwille van zijn kritiek op het regime, in Iran werd een advocate en vrouwenrechtenactiviste opgepakt omdat ze zich kritisch had uitgelaten over de verkiezingen, in Turkije werden twee schrijvers gearresteerd die onderzoek verrichtten naar de duistere zaakjes van de staat. En de ellende beperkt zich lang niet tot het Midden-Oosten: in Angola vloog afgelopen week een journalist voor een jaar in de gevangenis en in Mexico werd de dood van een jonge dichteres herdacht omdat ze zich verzette tegen het straffeloos moorden en verkrachten van vrouwen in haar land. Daarvoor werd ze zelf in januari vermoord. Haar gewurgde lichaam werd in het stadscentrum van Ciudad Juárez teruggevonden, haar hoofd in plastiek, haar linkerhand afgesneden. Een dichteres. Week in, week uit, soortgelijke berichten. Om de zes maanden stuurt Londen de case-list uit, het zwartboek met nieuwe gevallen van schrijvers in nood. Voor de tweede helft van 2010 gaat het om maar liefst 532 gevallen. Liu Xiaobo is lang niet de enige.
In eigen land gaat het er niet zo hard aan toe, maar deze week nog velde de correctionele rechtbank van Brussel loodzware straffen tegen tien actievoerders van Greenpeace die in december 2009, bij wijze van ludieke actie, tijdens een Europese top in Brussel met hun wagen in de beveiligde zone rond het Berlaymont-gebouw waren geraakt, waar ze voor de geamuseerde ogen van de wereldpers op de rode loper een spandoek ontrolden. Prijs voor die studentengrap? Eén maand voorwaardelijk en een boete van 1100 euro voor elk van hen. De politiediensten die zo nonchalant waren de zelfgefabriceerde pasjes van de activisten niet te controleren, waarop nochtans duidelijk hun echte namen en het Greenpeace-logo prijkten, gingen vrijuit.
Vrijdag komen in Brussel schrijvers en literaire professionals uit alle uithoeken van de wereld bijeen om zich drie dagen lang te buigen over het lot van hun minder gefortuneerde collega’s. PEN Vlaanderen is voor het eerst in zijn geschiedenis gastheer van de tweejaarlijkse conferentie van het Writers in Prison Committee, zowat de waakhond van PEN International. Onder de gasten bevinden zich de jonge Cambodjaanse intellectueel Heng Sreang, afkomstig uit een land waar dertig jaar geleden nagenoeg alle intellectuelen in the killing fields werden afgemaakt, de gevluchte Congolese journalist Déo Namujimbo (ik heb zijn broer nog gekend, inmiddels ook al vermoord), de Oegandese schrijver Arthur Gakwandi, hoogleraar en voorvechter van een dynamische literaire cultuur in Afrika en de Tunesische journaliste Naziha Réjiba, die jaren van strijd heeft geleverd tegen het Ben Ali-regime. Moedige mensen, stuk voor stuk, die naar hier kunnen komen dankzij de steun van Vlaams Minister-President Kris Peeters. Verder ook vervolgde schrijvers uit Afghanistan, Wit-Rusland en Rusland.
Op vrijdagochtend gaat de conferentie van start met een publieke zitting in de grote zaal van de KVS. Zelf kijk ik zeer uit naar de openingslezing van Tienchi Liao, voorzitter van het Independent Chinese PEN Center, over het groeiende burgerprotest in China. De zitting (om halfnegen) is voor iedereen toegankelijk. Wie er niet bij kan zijn, kan twee dagen later, op zondag 27 maart, veel van de auteurs aan de slag zien op het onvolprezen Passa Porta Festival, dat stilaan is uitgegroeid tot een van de beste literatuurfestivals van Europa. En wie dat niet haalt, kan nog altijd, in stilte of met megafoon, dat machtige gedicht van Liu Xiaobo herlezen.

Organisaties die zondag eveneens het gedicht willen brengen, worden gevraagd om dat te berichten aan pers@penvlaanderen.be. Meer info over conferentie en festival www.passaporta.be.

Je wacht op mij met ’t stof

- voor mijn vrouw, die elke dag wacht

door Liu Xiaobo

niets rest je in jouw naam, niets

dan op me te wachten, samen met het stof van ons thuis

al die lagen

bijeen, overlopend, in geen hoek

wil je de overgordijnen open trekken

de roerloosheid van het licht verstoren

boven de boekenplank is het met de hand

geschreven etiket verstoft

op het tapijt ademt het patroon het stof in

als je de pen graag een stofpunt wilt geven

wanneer je me een brief schrijft

worden mijn ogen door pijn gestoken

je zit daar de hele dag lang

durft niet te bewegen

uit angst dat je voetstappen het stof zullen vertrappen

je probeert je adem in te houden

en gebruikt de stilte om een verhaal te schrijven.

In ogenblikken als deze

is het verstikkende stof

de enige bondgenoot

jouw visie, adem en tijd

doordringen het stof

in de diepte van je ziel

wordt de tombe centimeter na centimeter

vanaf de voeten opgestapeld

komt tot aan de borst

staat tot aan de keel

jij weet dat de tombe

je beste rustplaats is

waar je op me wacht

zonder bron van angst of paniek

daarom verkies je stof

in het donker, in kalm verstikken

wachtend, wachtend op me

je wacht op me met stof

en weigert zon en werveling van lucht

laat het stof je maar helemaal begraven

laat jezelf maar inslapen in ’t stof

tot ik terugkom

en jij wakker wordt

en het stof afveegt van je huid en je ziel.

Een wonder – ontwaakt uit de dood.

April 9, 1999

*

Engelse tekst hier

vertaling: Job Degenaar /Annmarie Sauer

actie van WIPC Nederland/WIPC Vlaanderen

Caselist 2010

Van januari tot december 2010 registreerde het WIPC van PEN International meer dan 730 gevallen van aanvallen in een of andere vorm tegen schrijvers, journalisten, uitgevers en bloggers in 81 landen. Inbegrepen: 39 moorden en 219 gevallen van langdurige opsluiting. 148 daarvan zijn zogenaamde 'main cases', d.w.z. gevallen waarin duidelijk is dat de gevangenisstraf werd uitgesproken omwille van wat de gestraften hebben geschreven of van wettelijk toegestane politieke activiteiten. PEN mocht zich ook verheugen over 100 vrijlatingen, het dubbele aantal van het jaar voordien, en hoofdzakelijk Cubanen die werden vrijgelaten in de tweede helft van vorig jaar.

U kunt de Caselist 2010 hier inkijken.

Nieuws van Mehmet Bakir, PEN-Vlaanderen erelid

Actief voor Amnesty in Berlijn en bevreesd voor uitwijzing

Sinds zijn vrijlating uit de gevangenis van Bolu (Turkije) in 2009 woont de Turks-Duitse journalist Mehmet Bakir (48), erelid van Pen-Vlaanderen, weer in Berlijn. Op 2 februari 2011 was hij er spreker op een bijeenkomst van de Turkije-groep van Amnesty International. Hij hield een uiteenzetting over de mensonwaardige levensomstandigheden in Turkse gevangenissen en de schrijnende problematiek van de gevangenentransporten. Ondertussen heeft hij zelf problemen met zijn verblijfsvergunning en dreigt hij uitgewezen te worden.

Amnesty-avond over Turkije

Sinds zijn terugkeer in Berlijn zet Mehmet Bakir zich in voor Amnesty International. Op 2 februari 2011 werd voor een tweehonderdtal geïnteresseerden een Turkije-avond georganiseerd. Mehmet bracht er als ervaringsdeskundige een beklijvende getuigenis en analyse van de toestand in de Turkse gevangenissen.

Hij wees erop dat er voor de gedetineerden totaal geen sprake is van resocialisatie. Voeding, sanitair en gezondheidszorg zijn in de overvolle Turkse gevangenissen beneden alle peil. Er heerst constant agressie en veel gevangenen kampen met zware psychische problemen. Iedereen tracht op zijn manier te overleven. Wie geen geld heeft voor een bekwame advocaat, heeft zijn proces al bij voorbaat verloren. Sommigen moeten meer dan een jaar op hun proces wachten. Bekentenissen worden via folterpraktijken afgedwongen. Gevangenen die hun straf al uitgezeten hebben, dienen soms nog maanden in de cel te blijven, omdat de akte van hun vrijlating maar niet aankomt. De vrijgelatenen hebben het achteraf erg moeilijk met hun re-integratie. De recidivegraad in Turkije is bijzonder hoog.

Mehmet Bakir wees ook op de problematiek van de gevangenentransporten. Zelf moest hij ooit zo’n driedaags transport ondergaan, waarbij hij slechts een keer naar het toilet mocht en eten noch drinken kreeg. De gevangenen zitten in de vrachtwagens als haringen in een ton en sommigen moeten zelfs de hele tijd staan. Ondertussen zijn ze met knellende en snijdende spiraalhandboeien aan elkaar vastgeketend. Ventilatie is er niet en de temperatuur in de transportwagens kan tijdens de zomermaanden erg hoog oplopen. Ook dat probleem wil Mehmet Bakir nu in de openbaarheid brengen.

Getraumatiseerd en werkloos

Aan zijn verblijf in de Turkse gevangenissen heeft Mehmet Bakir een trauma overgehouden. Hij is nog steeds in psychotherapie. Telkens als de herinneringen weer boven komen, voelt hij zich ellendig. De ene dag gaat het beter dan de andere. Op fysiek vlak is hij aan de beterhand, al moet hij nog steeds medicatie nemen om de werking van zijn schildklier te stimuleren.

Een baan heeft hij nog niet te pakken gekregen. Als journalist zou hij wel weer op freelance basis kunnen werken, maar daartoe voelt hij zich momenteel nog niet in staat. Ondertussen fotografeert hij wel geregeld voor Amnesty International met het toestel dat hij zich dankzij Pen Vlaanderen heeft kunnen aanschaffen. Helaas verdient hij geen geld met zijn foto’s.

Risico op uitwijzing

Doordat Mehmet Bakir (door zijn detentie) meer dan zes maanden uit Duitsland weg is geweest, dreigt hij nu zijn verblijfsvergunning te verliezen. Hij loopt dan het risico om in Duitsland als illegaal bestempeld te worden. Mogelijks moet hij daardoor opnieuw een hele juridische lijdensweg afleggen en daar heeft hij de kracht en de energie niet meer voor. Op de steun van Amnesty Duitsland rekent hij niet erg. Amnesty Italië, België en Frankrijk hebben zich, naar zijn zeggen, al meer voor hem ingezet dan de Duitse afdeling. Het is mogelijk dat hij straks asiel om humanitaire redenen moet aanvragen of zijn toevlucht moet nemen tot kerkasiel. Hij overweegt ook om naar Zweden, België of Zwitserland uit te wijken. Over een paar weken moet hij alvast meer duidelijkheid krijgen over zijn toestand in Duitsland.

Filmproject

Toch blijft Mehmet moedig toekomstplannen maken. Hij heeft een draaiboek gemaakt voor een documentaire over “Poëzie en Dichteressen in Turkije”. Nu bekijkt hij de mogelijkheden om die documentaire effectief gerealiseerd te krijgen.

Artikel van Iqbal Baraka, voorzitster van PEN Egypte

Iqbal Baraka, voorzitster van de Egyptische PEN, schreef het volgende artikel voor de in Cairo gevestigde krant Al Masry el Yom.

Het vermoorden van de vrije meningsuiting

Donderdag, 4 februari, 2011

De bestormers van het Al-Tahrirplein vorige woensdag waren geen burgers die voorstanders zijn van Mubarak, maar een handvol profiteurs van zijn macht, die kort voor het voetlicht kwamen terwijl ze de vrijheid genoten van het plunderen van de rijkdommen van de natie.

Het waren geen mensen die achter de President stonden om zijn ambt verder te zetten, maar bendes gekocht door het omvergeworpen regime en naar conflictgebieden gestuurd om voor hen de botsingen voor hun rekening te nemen.

Wie gaf hen de Molotovcocktails? Wie zette hen aan tot het vuren met echte kogels en het gebruiken van messen om burgers tegen te houden wiens enige fout was dat ze hun standpunt bekendmaakten en politieke hervormingen vroegen?

Op de bloedige woensdag was het Al-Tahrirplein de arena van een worsteling tussen twee slachtoffers: de ‘haves’, de gegoeden, die protesteren tegen de politieke onderdrukking, corruptie en chaos, en de ‘have nots’, de armen, die protesteren tegen de steeds groter wordende sociale kloof.

De oude Romeinen genoten ten tijde van de val van hun imperium van het gevecht tussen twee slaven die geen wrok tegen elkaar koesterden, maar die elkaar moesten doden, om zelf er niet het leven bij in te schieten.

De Egyptische regering overtuigde in het verleden de veiligheidssoldaten – die uit de verste plattelandsgebieden kwamen, zonder mogelijkheden van opleiding of werk en een goed leven – dat de communistische en linkse gevangenen aan hun zorgen toevertrouwd niet in Allah geloofden en er naar streefden de Islam uit te roeien. Bijgevolg sloegen, stampten en ketenden de soldaten enkele van de meest integere intellectuelen van het land.

In navolging van de Britse bezettingstheorie ‘Verdeel en heers’ verspreiden de volgelingen van het oude regime geruchten onder het gewone volk dat de mensen in de protestbeweging chaos en vernietiging over Egypte willen brengen.

Zij weten maar al te goed dat de jongeren op Al-Tahrirplein opkomen voor een Egypte zonder armoede, onwetendheid en onrechtvaardigheid.

In plaats van de handen in elkaar te slaan tegen de corrupte ambtenaren die gedurende drie decennia de rijkdom van het land plunderden, en rijke ondernemers en miljardair werden ... in plaats van te luisteren naar de eerlijke stemmen in de vreedzame betoging, luisterden ze naar de ophitsende woorden van diegenen die voordeel hebben bij het voortzetten van het status quo.

Ze hebben geld aangenomen om zelf arm te blijven, vernederd en voor altijd onwetend, en onder de leiding van een clique van de slippendragers van de ND-Partij herhaalden zij het scenario waarvoor ze getraind waren en waaraan ze deelnamen bij elke verkiezing: beledigingen, chaos en barbarij, onder voorbereide spandoeken en valse slogans die geen verband hielden met waar het werkelijk om ging en gaat.

Een plakkaat met ‘Ja, Moebarak’ dat via satelliet wereldwijd werd getoond, liet de wereld de brutale agressie tegen de Egyptische jongeren zien. Dit deed afbreuk aan het beeld van Mubarak en deed het aantal opposanten tegen zijn gehandhaafd leiderschap toenemen, nadat hij bewezen had dat hij de orde in zijn land niet kon handhaven.

Op een ander bord stond “Wij geven ons leven en onze ziel voor Moebarak”. Dat is niet langer een aanvaardbare leuze, omdat niemand zichzelf nog zou opofferen voor een president wiens ambtstermijn is verlopen. Duizenden jongeren mogen niet worden gedood of gekwetst een totalitair heerser.

Deze manifestanten gedroegen zich als de beer die met een steen zijn eigenaar doodt om hem tegen een vlieg te beschermen.

Agressie tegen wie protesteert en zorgvuldig een standpunt verwoordt is een aanslag op de basisbeginselen van de democratie. Inmiddels heeft de President zelf in twee toespraken de legitimiteit van de eisen erkend en beloofd die eisen ook in te willigen – ongetwijfeld een wijs en lovenswaardig standpunt.

De nieuwe minister van binnenlandse zaken, Mahmoud Wagdy, had de betogers moeten beschermen. Hij had wijze mensen uit de oppositie moeten vragen hen te overtuigen een einde te maken aan hun sit-in na een ontmoeting met Eerste Minister Ahmed Shafik, die een gesprek met hen had toegezegd.

Bovendien had men de zogenaamde ‘Pro-Moebarak’-mensen de toegang tot het plein moeten ontzeggen en hen naar andere locaties moeten leiden waar zij hadden kunnen betogen om hun mening te verkondigen. Dat is hun recht. Zij hebben echter niet het recht hun tegenstanders aan te vallen.

Wanneer zullen wij de beginselen van de democratie leren? Wanneer zullen de staatslieden van dit land zich herinneren dat de geschiedenis geen genade kent jegens despoten en wie ermee onder één hoedje speelt. Wanneer zullen zij inzien dat de toekomstige generaties hen zullen veroordelen voor de misdaden die zij de voorbije dertig jaar begingen dertig jaar, toen zij het monopolie van de macht hadden? Zij zullen boeten voor wat vorige woensdag gebeurde.

Wat sinds 25 januari gebeurde was een poging om de vrije meningsuiting te vermoorden.

Maar die zal nooit sterven, Inshallah.

Speech van Ingrid Vander Veken bij de overhandiging van het PEN-archief (Letterenhuis, 21/1/2011)

We geven de speech integraal weer omdat hij een mooi beeld geeft van de verscheidenheid van activiteiten van PEN Vlaanderen.


Beste vrienden, dames en heren,

Er zijn van die ogenblikken waarop er geen einde schijnt te komen aan afscheid nemen. Dit is er zo een en ik wist niet dat je daaraan zoveel voldoening en genoegen kon beleven. Ik herinner me een avond waarop ik met mijn moeder, gezeten op de grond voor onze oude boekenkast, familiefoto’s aan het sorteren was. Zo voelde ik me ook met dit PEN-archief.

Wat je niet in zo’n archief vindt. Verslagen van vergaderingen, krantenknipsels, beeld- en klankopnames. Brieven, interviews, persberichten.

19 september 2005
Aan de heer Karel De Gucht
Minister van Buitenlandse Zaken
Geachte heer minister,
Met grote verontrusting heeft de Vlaamse afdeling van de mondiale schrijversvereniging P.E.N. International kennis genomen van het bericht dat tegen de Turkse schrijver Örhan Pamuk in zijn land een rechtszaak wordt aangespannen.

19 januari 2007
PEN Vlaanderen reageert met afschuw en verslagenheid op de laffe moord op de Turkse auteur en journalist Hrant Dink, één van de drie schrijvers die de Vlaamse afdeling van PEN International vorig jaar geadopteerd had.

De feiten staan in je geheugen gebeiteld. Hoezeer steun aan bedreigde auteurs nodig is, heb je al die tijd geweten. Maar wat je haast was vergeten, is dat je PEN in 2001 vervoegde als secretaris en daarnaast een tijdlang de persrelaties behartigde. De Schrijversflat, die kwam er pas later bij.

Je komt in zo’n archief veel oude bekenden tegen.

Auteurs, die je als secretaris aanschreef met het oog op een of andere PEN-activiteit, en na afloop ook netjes bedankte.

15 maart 2006
Beste Bart, (Moeyaert, in dit geval)
PEN Vlaanderen stelt het erg op prijs dat je wil deelnemen aan de Honderdstedentocht, het eerste poëtisch rendez-vous van PEN Nederland en PEN Vlaanderen. Dat vindt, zoals eerder afgesproken, plaats op dinsdag 18 april om 20 u. in het Letterenhuis, Minderbroedersstraat 22, 2000 Antwerpen.

Je treft er je partners in crime. Al die mensen voor en achter de schermen op wie je zelden tevergeefs een beroep deed.

14 oktober 2002, aan Eric Antonis, schepen voor Cultuur
Geachte heer,
Dankzij de steun van de provincie, de stad en de universiteit Antwerpen kon PEN een belangrijk initiatief realiseren: de allereerste Schrijversflat in Vlaanderen. Wij willen u nogmaals danken voor uw medewerking en stellen het zeer op prijs dat u bij de opening op 6 november wil aanwezig zijn.

29 februari 2009, aan Cathy Berx, gouverneur
Geachte Mevrouw,
Namens PEN Vlaanderen danken wij u van harte voor het onthaal van James Cañón, de Colombiaanse auteur die bij ons te gast is.

En natuurlijk zijn er die gasten zelf van de PEN Schrijversflat. Ik heb ze geteld, het waren er net geen 75, en sommigen kwamen meer dan eens. Kampioen was Rodhan Al Galidi , de Iraakse dichter acht jaar in een Nederlands asielcentrum verbleef, zichzelf Nederlands leerde, publiceerde bij notoire uitgeverijen en optrad op literaire festivals, maar niet welkom was in Nederland. PEN Vlaanderen gaf hem onderdak, en hij liet ons naar eigen zeggen voor eeuwig in zijn hart wonen, met de woorden: hier ben ik voor het eerst als mens behandeld.

Er trekken, bij het doorploegen van dat archief, veel herinneringen aan je voorbij.

Hoe triviaal het soms was:
Onkosten:
29,7 €, lampen,
29,5 €, rolgordijn raam achterzijde
14, 52 € Spaans computerklavier
en na dat Spaans kwam er een Russisch, een cyrillisch, en ga zo maar door…

Of deze, van de poetsfirma:
Mevrouw, onze werkneemster heeft ons gisteren laten weten, dat er een ongelukje is gebeurd bij de schoonmaak. Blijkbaar is de spiegel van de badkamer stukgedaan. Uiteraard zijn wij hiervoor verzekerd en kan u ons laten weten… enz…

Hoe naar ook, soms. Vanwege de Technische dienst van de stadscampus, januari 2005.
Geachte, de Universiteit Antwerpen zal eerstdaags het pand Keizerstraat 53 te koop stellen. Dit houdt helaas ook in dat een einde dient te komen aan de overeenkomst tussen de UA en PEN betreffende het gebruik van het appartement dat als Schrijversflat werd ingericht.

En daar stonden we dan, op straat. Maar toch vooral hoe fantastisch het was, zodat je het triviale en het nare er maar bijnam

Liebe Ingrid, liebe Freunde, bewahrt die segensreiche Arbeitswohnung für Eure Gäste, die wie ich zu Euern Freunden und dauerhaften Botschaftern werden.
De Duitse dichter Richard Pietrass, februari 2005

Of deze, enkele jaren later, van de Argentijnse dichter en essayist Rodolfo Alonso.

Ik weet, en ik weet zeker dat we dat allemaal weten, dat de mooiste woorden moeten veranderen in daden, in feiten die de wereld en het leven verlichten. Precies dat gebeurt, als een wonderbaarlijke daad van leven, in de wijkplaats voor schrijvers van PEN Vlaanderen.

Maar wat je vooral beseft, beste vrienden, is hoe vlug de tijd vliedt. Meer dan tien jaar in kartonnen dozen. Ik heb ze naar hier gebracht met een luiwagentje, zoals het een echte werkmens past. Ik mag er niet aan denken wat ik zou versleurd hebben zonder internet. Een bestelwagentje vol, vermoed ik.

De voldoening daarbij ontleen ik aan wat is gerealiseerd is, het genoegen aan de goede handen waarin dat achterblijft. Het PEN-bestuur in die van een jonge ploeg die, aangevoerd door David van Reybrouck, vast van zich zal laten horen. De PEN Schrijversflat in die van mijn bekwame en gedreven opvolger Sven Peeters, die er niet bij is omdat hij net vader is geworden. Het PEN-archief, in die Leen van Dijck en haar medewerkers, in dit schitterende Letterenhuis.

Wat beslist bijdraagt tot mijn genoegen, is dat ik dit kan doen samen met mijn gewaardeerde collega’s Geert van Istendael en Suzanne Binnemans, die meteen bereid waren hier ook hun archief aan toe te voegen. En ik wil bij deze ook mijn man danken, die achter de schermen al die jaren voor onze gasten gekookt heeft, die opdraafde als hun computer het liet afweten, die elk van hen fotografeerde waar ze thuis hoorden: aan hun werktafel in de PEN-Schrijversflat.

Die foto’s vind je, met woorden van waardering erbij, in het PEN gastenboek. Het draagt de sporen van de tijd maar er is nog plaats, dus dat heb ik het niet bij me. Ik heb het doorgegeven aan Sven Peeters, erop rekenend dat het, samen met dit archief, zijn plaats zal vinden naar de te schrijven geschiedenis van PEN-Vlaanderen.

Beste Leen, ik overhandig je als pars pro toto deze oprichtingsakte van de PEN-Schrijversflat, die ik bij deze ook een beetje beschouw as de oprichtingsakte van het PEN-archief.

Ingrid Vander Veken
Letterenhuis, 21 januari 2011

Overhandiging PEN-archief aan het Letterenhuis

In het belang van de toekomst vindt PEN Vlaanderen dat het verleden bewaard moet blijven. Daarom schenken drie ontslagnemende bestuursleden, op de drempel van het nieuwe jaar en een nieuwe koers voor de vereniging, hun PEN-archief aan het Letterenhuis. De plechtige overhandiging aan conservator Leen Van Dijck vindt plaats op vrijdag 21 januari om 10.30 u. Tevens wordt dan het academische onderzoek naar het verleden van PEN aangekondigd.

Geert van Istendael was drie jaar voorzitter en werd zopas opgevolgd door David Van Reybrouck. Suzanne Binnemans was sedert 2000 penningmeester; haar taak wordt overgenomen door Xavier Roelens. Ingrid Vander Veken vervoegde het PEN-bestuur in 2001 als secretaris, zij was zowel beheerder van de PEN-Schrijversflat als vice-voorzitter. Sven Peeters neemt van haar het beheer van de PEN-Schrijversflat over, Jeroen Theunissen het vice-voorzitterschap.

De schenking aan het Letterenhuis geeft niet alleen een overzicht van het driejarig beleid van Geert van Istendael. Zij omvat zowel de officiële oprichtingsakten van de PEN-Schrijversflat en de correspondentie met auteurs die daar verbleven, als de financiële rapporten en de beleidsplannen van de voorbije tien jaar.

Wij zijn verheugd u te kunnen meedelen dat het departement letterkunde van de Universiteit Antwerpen onder leiding van Dr. Kevin Absilis onderzoek zal verrichten naar de rijke geschiedenis van PEN-Vlaanderen. U moet weten dat bv. ook nog Stijn Streuvels en Monika Van Paemel voorzitter van PEN zijn geweest.

U bent van harte welkom op deze korte plechtigheid in het Letterenhuis, Minderbroedersstraat 11, 2000 Antwerpen. Laat u wel weten of u aanwezig bent via Nadine.plehiers@stad.antwerpen.be.

David Van Reybrouck nieuwe voorzitter PEN Vlaanderen

Tijdens de jaarlijkse Algemene Statutaire Ledenvergadering werd David Van Reybrouck verkozen tot nieuwe voorzitter van PEN Vlaanderen. Hij volgt Geert van Istendael op die de voorbije jaren het gezicht was van onze vereniging. Samen met van Istendael verlieten ook Ingrid Vander Veken en Suzanne Binnemans het bestuur.

"PEN is dit jaar negentig jaar oud en de strijd voor vrijheid van meningsuiting is nog niet voorbij. We zullen moeten blijven vechten, niet alleen om te mogen zeggen wat we willen, maar om te mogen horen wat anderen willen zeggen. PEN is geen megafoon van het grote eigen gelijk, maar een klankkast voor dialoog." Tijdens zijn openingsrede liet David van Reybrouck er geen twijfel over bestaan: hij neemt het voorzitterschap heel ernstig.

In de eerste plaats wil hij PEN Vlaanderen meer zichtbaarheid te geven. Samen met Jeroen Theunissen (die hij vroeg om vice-voorzitter te worden) zal hij maandelijks een dreigbrief schrijven in het maandblad MO*, gericht aan figuren die hen sympathiek lijken, maar waarvan het engagement bij nader inzien toch een problematisch kantje blijkt te hebben, zoals Bono of Julian Assange. Bovendien wil hij dat PEN ook weegt op de Europese instellingen die op vlak van mensenrechten veel zeggingskracht hebben. Ten slotte wil hij de Antwerpse PEN-schrijversflat, die de voorbije jaren door Ingrid Vander Veken schitterend op de kaart werd gezet, verder laten uitgroeien als een vrijhaven voor vervolgde schrijvers.

Lees hier zijn interview terzake in De Morgen of beluister het gesprek op Radio 1. Ook berichtgeving op de redactie.be.

Geert van Istendael wordt dus opgevold door David Van Reybrouck, maar er zijn nog verschuivingen in het bestuur. Suzanne Binnemans was sedert 2000 penningmeester; haar taak wordt overgenomen door Xavier Roelens. Ingrid Vander Veken vervoegde het PEN-bestuur in 2001 als secretaris, zij was zowel beheerder van de PEN-Schrijversflat als vice-voorzitter. Sven Peeters neemt van haar het beheer van de PEN-Schrijversflat over, Jeroen Theunissen het vice-voorzitterschap.


Het huidige bestuur van PEN Vlaanderen: David Van Reybrouck, Jeroen Theunissen, Wim Geysen, Hilde Keteleer, Sven Peeters, Guy Posson, Xavier Roelens, Karel Sergen en Bart Van Loo.

Afscheid van Suzanne Binnemans, Ingrid Vander Veken en Geert van Istendael

Afgelopen zaterdag namen we afscheid van voorzitter Geert van Istendael en de bestuursleden Suzanne Binnemans en Ingrid Vander Veken. Op de statutaire ledenvergadering bracht bestuurslid Bart Van Loo hen hulde.

"Goede wijn behoeft geen krans, maar nu onze strijdmakkers, onze drie musketiers het veld van eer verlaten, mag dat niet onopgemerkt voorbijgaan. Zei ik daar drie musketiers? Dat is geen arrogante literaire knipoog noch een flauwe romantische reminiscentie: vadertje Dumas zou me niet tegenspreken wanneer ik stel dat Ingrid de levenslustige bonhomie van Porthos hoog in het vaandel draagt, dat Suzanne de vaderlijke eerlijkheid van Athos niet ongenegen is en dat Geert de listige intelligentie van Aramis incarneert. (...)

U kunt de volledige toespraak van Bart Van Loo hier lezen.

Statutaire ledenvergadering 2011

Op zaterdag 8 januari heeft onze statutaire Algemene Vergadering plaats. Die geeft onze leden de gelegenheid om met de bestuursleden te discussiëren over het werkings- en het financieel verslag over 2010, het beleidsplan en het budget voor 2011, het reilen en zeilen van de PEN-flat, van het Writers in Prison Committee en nog veel meer.

Dit jaar heeft de AV plaats in de roemruchte galerie De Zwarte Panter in de Hoogstraat te Antwerpen. Onze gastheer is Adriaan Raemdonck, die ons zal vergasten op een rondleiding in de tentoonstellingen Inside the image van Dr. Hugo Heyrman, en in die van Fred Bervoets.

• vanaf 14 uur: onthaal
• 14u30: projectie van een korte videofilm waarin vijf wereldschrijvers hun mening zeggen over de vrijheid van meningsuiting. Die vrijheid verdedigen is meer dan ooit de kerntaak van PEN, en daarom geven we hierover graag het woord aan de leden, voor wat een pittige gedachtewisseling kan worden.
• kwartiertje pauze
• 16 uur: eigenlijke Algemene Vergadering
• 18 uur: rondleiding door Adriaan Raemdonck
• Tot slot: hapje en drankje.
  

MO*debat literatuur & interculturaliteit

• “Wanneer op een dag de Boekenbeurs ook wordt bezocht door mensen uit mijn wijk, wanneer er meer en meer schrijvers met een Marokkaanse of Turkse naam hun boeken presenteren, dan pas zal ik me niet enkel de taal hebben eigen gemaakt, maar zal ik dit land ook het mijne noemen.”
• Met deze harde woorden vroeg Rachida Lamrabet zich luidop af waarom zo weinig allochtone lezers en schrijvers hun weg vinden in de Vlaamse boekenwereld. Boek.be nodigde Demos uit om de uitspraak van Lamrabet aan te kaarten tijdens de Boekenbeurs editie 2010. Stichting Lezen, het Vlaams Fonds voor de Letteren, Het Beschrijf, PEN-Vlaanderen, Wablieft en MO* schoven mee in dit verhaal.
  

MO*debat literatuur & culturaliteit

• Wij nodigen u graag uit om mee te debatteren op dinsdag 9 november. Vier duo’s gaan met elkaar in gesprek op zoek naar bouwstenen voor een ‘interculturele’ literaire toekomst. We confronteren Rachida Lamrabet en Tom Van Imschoot; Harold Polis en Keltoum Belorf; Inan Akbas en Kristien Hemmerechts en Ronald Bos en Yamila Idrissi met spitante stellingen onder moderatie van Gie Goris. Waarom wordt etnisch-divers schrijftalent meteen gebombardeerd tot ‘allochtone’ auteur? Draait de Vlaamse literaire wereld teveel in eigen kring? Wat met schrijvers zonder allochtone roots, maar met interculturele ervaringen? En hoe zit het met de lezers en het publiek?
  

De Fatima's op de boekenbeurs

• De Fatima's (Ikram Aoulad, Keltoum Belorf en Pieter De Vos) engageerden zich om ons hun kijk op lezen, boeken en literatuur te geven. Ze doorkruisen dit jaar de boekenbeurs om - met fikse dosis humor en cynisme - bezoekers, exposanten en schrijvers te bevragen over interculturaliteit en literatuur. We nemen hun videoclips mee in het debat. In de aanloop daarvan kunt u hun reportages online bekijken op www.boekenbeurs.be.
  

Datum: dinsdag 9 november 2010 - van 19u30 tot 21u30
Adres: ANTWERP EXPO | Rode Zaal | Jan Van Rijswijcklaan 191 | 2020 Antwerpen
Prijs: Het debat is gratis, u betaalt enkel een toegangsticket voor de Boekenbeurs
Tickets: ! 8 | ! 6 aan verminderd tarief | groepsticket vanaf 15 personen
Online: www.boekenbeurs.be | www.demos.be/interculturaliteit/boekenbeurs-2010
LITERATUUR & INTERCULTURALITEIT
dinsdagavond 9 november 2010 – Boekenbeurs Antwerpen

Nobelprijs voor de Vrede gaat naar Liu Xiaobo

De man die niet op de stoel zat.

• Vorig jaar, op 15 november, belegde onze bescheiden afdeling PEN Vlaanderen een Chinanamiddag in de Bozar in Brussel. Er waren verschillende Chinese schrijvers uitgenodigd. Sha Yexin was daar, de grootste levende theaterauteur van China. Ma Jian was daar, hij schreef de ultieme roman over de bloedige gebeurtenissen van Tienanmen (Beijing Coma), die in China zelf niet kon verschijnen. Tijdens dergelijke bijeenkomsten zetten wij op het podium altijd een lege stoel. Het is een idee dat we hebben overgenomen van onze vrienden uit de PEN-afdeling Québec. De lege stoel is bestemd voor de schrijver die we zo graag hadden willen horen, maar die niet kan komen, niet omdat hij onverwacht een griepje heeft gekregen, nee, hij is er niet omdat hij in de gevangenis zit of het eigen land niet uit mag. Die dag hadden we de lege stoel gereserveerd voor Liu Xiaobo.

• PEN International verdedigt nu al sinds 1921 het vrije woord, waar ook ter wereld. Het ziet er niet naar uit dat PEN gauw overbodig zal worden. We zijn zeer gelukkig dat de Nobelprijs voor de Vrede dit jaar gaat naar de man die niet op de stoel zat, naar de even prominente als vervolgde Chinese schrijver, dichter, filosoof en mensenrechtenactivist Liu Xiaobo. We kunnen intussen de aanklachten die in de loop der jaren tegen hem gericht werden blindelings opsommen: contrarevolutionaire activiteiten, opruiing, verstoring van de openbare orde en, hoe vreselijk, kritiek op de communistische partij van zijn vaderland. We kunnen dat, omdat Liu Xiaobo lang niet de enige schrijver of journalist is die het in China aan de stok krijgt met de overheid. Woorden als tientallen of drommen of scharen zijn hier adequaat. Het wil maar niet ophouden.
• PEN Vlaanderen is natuurlijk een kleine afdeling. Toch hebben we de Chinese schrijver Zheng Yichun, die in de kerker zit, geadopteerd, zoals dat heet. Hij schreef vooral kritische stukken op buitenlandse webstekken. De man lijdt aan suikerziekte. Adopteren betekent in het geval van Zheng Yichun dan ook dat ons Comité voor Gevangen Schrijvers probeert ervoor te zorgen dat hij de geneesmiddelen krijgt die hij nodig heeft. Maar, zoals gezegd, hij is slechts een van de velen. O ja, ik was zijn vreselijke misdaad nog vergeten. Zheng Yichun had het staatsgezag ondermijnd.
• Eind september hield PEN International zijn zesenzeventigste wereldcongres in Tokyo. PEN Vlaanderen kon daar twee afgevaardigden naartoe sturen. Een van de belangrijkste resoluties die in Tokyo werden aangenomen, ging over de Volksrepubliek China. Gelukkig hebben de autoriteiten het afgelopen jaar een paar mensen vrijgelaten. Maar dat is het dan ook zo ongeveer geweest. Voor de rest gaat het pesten en vervolgen van schrijvers, dichters en journalisten,kortom, van iedereen die ook maar het geringste kritische geluid laat horen, onverminderd voort, over het hele land. Zo werd bijvoorbeeld de dichter Luo Yongquan veroordeeld tot twee jaar heropvoeding door arbeid omdat hij twee (2) gedichten had geschreven die iemand ergens in het buitenland op de radio had voorgelezen.
• Ontsnappen kan nauwelijks. Ook het wereldwijde web biedt geen vluchtwegen. Duizenden webstekken worden afgegrendeld. Internetfora gaan dicht zodra een enigszins controversieel thema opduikt. Wijk je uit naar webstekken in het buitenland, dan nog krijgen ze je te pakken, zoals bijvoorbeeld Huang Qi en Tan Zuoren hebben mogen ondervinden, respectievelijk voor drie en voor vijf jaar achter de tralies.
  
• Liu Xiaobo is een oud-voorzitter van het Onafhankelijke Chinese PEN-Centrum. De meeste leden van dat centrum zitten noodgedwongen in het buitenland. Liu Xiaobo werd gearresteerd omdat hij, zoals Zheng Yichun en talloze anderen, het staatsgezag ondermijnd had. Op kerstdag 2009 hoorde hij een straf van elf jaar tegen zich uitspreken. Wat was de misdaad van Liu Xiaobo? In 2008 had hij, samen met vele anderen, het Charter 08 opgesteld. Het charter vroeg politieke hervormingen, het doorbreken van het één-partijstelsel en meer eerbied voor de mensenrechten. Tienduizend mensen zouden het hebben ondertekend. Ik vind dat zonder meer een indrukwekkend aantal. Iedere ondertekenaar weet dat hij of zij voor de rechter gesleept kan worden. Voor één handtekening. Je zet je naam onder het charter en je weet: ik loop gevaar.
• Iedere handtekening is een daad van moed. We kunnen alleen maar diep het hoofd buigen voor de tienduizend Chinezen die hun angst wisten te overwinnen. Sha Yexin, die we vorig jaar in de Brusselse Bozar mochten begroeten, was één van hen. En Liu Xiaobo dus. China is niet geamuseerd, nu een bajesklant de Nobelprijs voor de Vrede krijgt. China spreekt dreigende taal. De Chinees-Noorse betrekkingen zouden eronder kunnen lijden. De kreten van bewondering voor het Chinese economische mirakel zijn in West-Europa niet van de lucht. Dat China een dictatuur is, wordt al te licht weggewuifd. Daarom is de prijs voor Liu Xiaobo van het grootste belang. Lees zelf maar eens hoe gevaarlijk zijn geschriften zijn:
  

Een muisje kroop door de ijzeren tralies
en trippelde nerveus over mijn vensterbank
de vervallen muren bekeken het
de muggen vol bloed bekeken het
zelfs het zilveren hemellicht viel erop
en leek te zweven
dit soort schoonheid is zeldzaam
V a n n a c h t i s d e m u i s e e n h e e r
hij eet niet
hij drinkt niet hij babbelt er niet op los
hij staart met de opengesperde ogen van een verrader
als hij wandelt in het licht van de maan

Geert van Istendael
Voorzitter PEN-Vlaanderen
Dit stuk verscheen vandaag in De Standaard.
Meer informatie over Liu Xiaobo vindt u hier.
(klikken en naar beneden scrollen)

Amerikaanse vertaler Claus krijgt PEN-vertaalprijs

Vertaler Michael Henry Heim krijgt de Amerikaanse PEN Vertaalprijs 2010 voor zijn Engelse vertaling van de roman ‘De verwondering’ van Hugo Claus (1929-2008).

De Amerikaan Michael Henry Heim bracht zijn bekroonde vertaling van ‘De verwondering’ uit in 2009 (Wonder, Archipelago Books) en toonde daarmee zijn vertaalkwaliteiten en inlevingsvermogen in het werk van Hugo Claus. Dat blijkt ook uit het juryverslag van de PEN Vertaalprijs 2010: “Om het boek in het Engels te vatten, moet de schrijver niet alleen over veel intelligentie en concentratie beschikken, maar ook een geoefend poëtisch oor hebben. Michael Henry Heim bewijst dat hij die twee vaardigheden heeft.”

Vorige winnaars van de Amerikaanse PEN Vertaalprijs zijn Richard Pevear en Larissa Volokhonsky voor hun vertaling van ‘Anna Karenina’ van Leo Tolstoy, en R.W. Flint met 'The moon and the bonfires' oorspronkelijk van Cesare Pavese.

Archipelago Books is een onafhankelijke Amerikaanse uitgeverij die literaire kwaliteit hoog in het vaandel draagt. De vertaling van ‘De verwondering’ is tot stand gekomen met een vertaalsubsidie van het Vlaams Fonds voor de Letteren (VFL), dat de vertaling heeft begeleid met de hulp van zijn ervaren adviseurs.

‘De verwondering’ van Hugo Claus verscheen voor het eerst op de Nederlandse markt in 1962. Het boek schetst een beeld van de complexe Vlaamse samenleving na de tweede wereldoorlog en de afrekening met het fascisme. De taal die Claus hanteert is poëtisch en allegorisch en vaak maakt de realiteit plaats voor verbeelding.

Congo-avond in Zuiderspershuis: 50 jaar WIPC

International PEN-voorzitter John Ralston Saul reageert op de mogelijke Koranverbranding van 11 september

There is only one religion of book burning. Whatever the book—a text from any religion, a novel, a philosophical treatise, a poem—those who cast it into the flames stand arm-in-arm with Goebbels on a square in Berlin worshipping at the altar of hatred. Such hatred can always invoke as justification some earlier offence, real or imagined. The specific acts of individuals are then distended into a revengeful condemnation of whole cultures or religions or peoples.

PEN stands for unlimited freedom of expression. But we also believe in restraint, not as self-censorship but as the expression of that true complexity of human relationships which great literature invokes. We pledge to do our utmost to "dispel race, class and national hatreds." And the burning of books is a profoundly contemptuous display of hatred.

We believe that the destiny of literature is to bring people together. The broad condemnation by Americans and people around the world of the threat to burn religious books is a reminder that the role of freedom of expression is not to divide, but to unite people.

John Ralston Saul

Oproep PEN Vlaanderen: laat het vrije woord horen!

Voor PEN Vlaanderen is de wijze waarop de lezing van Benno Barnard aan de universiteit Antwerpen werd verhinderd onverantwoord en onaanvaardbaar. Zonder vrijheid van spreken is elke constructieve dialoog onmogelijk, zonder verdraagzaamheid kan een democratie niet bestaan. PEN Vlaanderen roept iedereen op die deze waarden genegen is om ze te verdedigen, zijn of haar stem te laten horen vanuit zo divers mogelijke hoeken. De Vlaamse afdeling van de internationale auteursvereniging PEN vraagt om dat te doen met klem maar ook bedachtzaam, om de door blind extremisme bedreigde verstandhouding in deze samenleving niet nog meer te verstoren. Alleen zo kan worden belet dat enkelingen spreken namens een monddood gemaakte meerderheid. Dit is ons aller verantwoordelijkheid. Ze nu niet opnemen, zou onvergeeflijk zijn.

Hieronder kunt u ook nog het opiniestuk terzake van Geert van Istendael lezen.

In mijn land, het vrije woord weggebruld

De feiten zijn bekend.

Benno Barnard, schrijver, zou een lezing geven voor een vrijzinnige vereniging. Plaats: een aula van de Universiteit Antwerpen. Titel van de lezing: Leve God! Weg met Allah! Na nauwelijks twee minuten werd hem het spreken belet door een veertigtal aanwezigen onder de kreten van Allah Akbar. Zij bestormden het podium. Benno Barnard, die door de politie gewaarschuwd was, had op eigen houtje een kleine lijfwacht georganiseerd. Had die er niet gestaan, dan lag hij nu in het ziekenhuis.

Benno Barnard is mijn beste vriend, al meer dan een kwart eeuw. Maar ik spreek hier niet als vriend. Ik spreek hier als schrijver. Ik spreek hier als voorzitter van PEN-Vlaanderen.

PEN verdedigt wereldwijd, in meer dan honderd landen is dat, het vrije woord. Zolang ik al voorzitter ben van de Vlaamse afdeling heb ik er nooit, maar dan werkelijk geen enkele seconde, aan gedacht dat ook in mijn land het vrije woord weggebruld zou worden. Dat lieden die het niet eens zijn met woorden die ze zelfs nog niet hebben gehoord, die ze niet wíllen horen, vastberaden en massief zouden proberen een schrijver aan te randen.

Tien jaar geleden, nee, vijf jaar geleden, ach nee, nog maar een paar maanden geleden zou iedereen aan wie je dit voorspelde, in smakelijk geschater zijn uitgebarsten. Bij ons? In vredelievend België? In gezapig Vlaanderen? Je bent op je kop gevallen. Je lijdt aan acute islamofobie. Vijanden zouden zeer overtuigd hebben geroepen: je bent een bange, blanke man. Je bent een aftandse paternalist. Je bent een racist.

Eergisteren was het, helaas, duizend keer helaas, verdomd nog aan toe, eergisteren was het zo ver.

Ik hoor nu al, ja ach, die Benno toch, maar zijn titel was toch echt wel een provocatie. En wat dan nog? In die logica mag ik iemand te lijf gaan omdat die iemand iets zegt, cq. zal zeggen, wat mij misschien niet aanstaat. Ik wil de zaken hier duidelijk stellen.

Eén. Iedereen heeft het recht te provoceren. Iedereen heeft het recht Jezus Christus, Allah, Jahweh, Boeddha, Mohammed, de Paus en ga zo maar door, te beledigen. Iedereen heeft het recht alle mogelijke goden ter wereld te belasteren. Dat staat iedereen van ons vrij. Wie die rechten wil beperken, levert zich met handen en voeten gebonden over aan de willekeur van de eerste de beste schoft die zin heeft om de grote verongelijkte uit te hangen. We hebben sinds enige tijd een oude wijsheid opnieuw geleerd: Wat in mijn ogen een onschuldig woord is, wordt in de ogen van de ander een bloedige belediging die alleen met de dood kan worden uitgewist.

Twee. Niemand heeft de plicht te provoceren, te beledigen of God en de goden te belasteren. Het staat iedereen van ons vrij dat niet te doen.

Drie. Wat deze zaak betreft: niemand hoeft het met Benno Barnard eens te zijn. Maar je luistert naar zijn argumenten, ook al ergeren ze je, je geeft tegenargumenten, je gaat, kortom, de discussie aan. Die discussie kan fel zijn, kan zelfs onaangenaam hard zijn en je kunt het achteraf nog even oneens zijn als tevoren. Je spreekt tegen, maar je belet nooit de ander te spreken. Gekrijs kan nooit het democratische debat vervangen. Voor de lieden die Benno Barnard aanvielen, is echter het debat zelf een gruwel.

Vier. In mijn opvatting stoelt democratie op het beschaafd georganiseerde meningsverschil. Wat met Benno Barnard is gebeurd, heeft een naam. Het heet barbarij. Het is de barbarij van een stoottroep binnen een wereldgodsdienst die vindt dat je overspelige vrouwen moet stenigen, dat je homo's en afvalligen mag vermoorden en dat de sharia toegepast dient te worden op heel de wereld. Voor wie mij niet gelooft, ga kijken naar hun webstekken, binnenlandse webstekken trouwens, en lees.

Vijf. Ik weiger aan te nemen dat mijn oppassende, hard werkende islamitische medeburgers, in mijn kennissenkring, in mijn stad, in mijn land, al die metrobestuurders, leraressen, bakkers, advocaten, vakbondsmensen en ga zo maar door, deze ongehoorde brutaliteit van hun geloofsgenoten goedkeuren. Ik weiger aan te nemen dat zij de verworvenheden van de Belgische democratie willen vernietigen. Ik weiger aan te nemen dat zij alleen willen samenleven met de andere Belgen op voorwaarden gepropageerd en verspreid door de fanatiekste duisterlingen die misbruik maken van hun godsdienst.

De vrijheid van meningsuiting, de scheiding van godsdienst en staat, de gelijkheid van man en vrouw, dat alles verdient verdediging. Het was zo evident dat we er niet langer bij nadachten. Sinds eergisteren moeten we zeggen: dat alles heeft dringend verdediging nodig. Wij moeten de democratische rechtsstaat verdedigen met alle democratische middelen die ons ter beschikking staan. Het is de hoogste tijd.

Met deze lieden praat je niet, tegen deze lieden vecht je. Wie zei dat ook alweer? Winston Churchill. Hij had het over de nazi's.

Geert van Istendael

voorzitter PEN-Vlaanderen

(Verschenen in De Morgen van 2 april 2010)

Algemene ledenvergadering 2010: museum dr. Guislain

Het nieuwe jaar komt eraan, en dus ook onze Algemene Leden-vergadering. Deze geeft u de gelegenheid om kennis te nemen van (en desgevallend ook kritisch te reageren op) het beleidsplan 2010, het financiële plaatje van onze vzw, het reilen en zeilen van de PEN-flat, van het Writers in Prison Comittee en nog veel meer.

De bestuursleden hebben zich een jaar lang voor PEN ingezet en daarover bericht, onder meer in Tijdingen, maar toch willen ze graag daarover met u persoonlijk van gedachten wisselen.

• zaterdag 16 januari Museum Dr. Guislain in Gent
• 13u30 : vergadering WIPC
• 15 u: rondleiding in de tentoonstelling "Uit het geheugen"
• 16u30 : Algemene Vergadering
  
• Na afloop volgt een hapje en een drankje.

Gelieve voor maandag 11 januari uw komst te melden (secretariaat@penvlaanderen.be).

PEN-prijs 2009: alles op een rijtje

Het zit erop. Gerd Segers is in Flagey zijn prijs komen afhalen. Ontroering, woorden en wijn. Het was mooi. Hieronder krijgt u alles nog eens op een rijtje. Gewoon klikken en u komt terecht waar u moet zijn.

1. Gerd Segers en PEN-prijs in de pers
2. Laudatio voor Gerd Segers van Geert van Istendael
3. Foto's PEN-dispuut en uitreiking PEN-prijs
4. Opiniestuk n.a.v. PEN-dispuut van Xavier Roelens en Sven Peeters: "Willen we in een bureaucratie leven?"
5. PEN-prijs 2009 gaat naar Gerd Segers
6. Algemene Info over het Pen-dispuut 2009